fbpx

Η σημασία της οικονομικής ελευθερίας για τις αναπτυγμένες οικονομίες

Η σημασία της οικονομικής ελευθερίας για τις αναπτυγμένες οικονομίες

Του Κωνσταντίνου Σαραβάκου

Ο Δείκτης Οικονομικής Ελευθερίας που δημοσιεύει το Ινστιτούτο Fraser κάθε χρόνο, επιχειρεί να παρουσιάσει με μετρήσιμο τρόπο τις επιδόσεις όλων των χωρών του κόσμου σε μία έννοια, που περικλείει την προσωπική επιλογή, τις εθελούσιες συναλλαγές, τον ανταγωνισμό, και την προστασία των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Ο Δείκτης, εκτός από την παγκόσμια κατάταξη οικονομική ελευθερίας,  παρέχει μία πληθώρα εμπειρικών δεδομένων που δείχνουν πως η μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία οδηγεί σε ένα καλύτερο επίπεδο διαβίωσης.

Εντούτοις, κυρίως στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, ασκείται κριτική στην οικονομική ελευθερία, από κόμματα και οργανώσεις που αντιμάχονται την ανοικτή οικονομία και ζητούν περισσότερη κρατική παρέμβαση και ρύθμιση.  Οι φορείς αυτοί συχνά υποστηρίζουν ότι η απώλεια του βιοτικού επιπέδου των πολιτών, που προκλήθηκε κυρίως την περίοδο της κρίσης για τα μεσαία στρώματα, οφείλεται στην ελευθερία της αγοράς η οποία έχει ως αποτέλεσμα χειρότερες συνθήκες διαβίωσης και εργασίας.

Για να ελέγξουμε αν η παραπάνω κριτική έχει εμπειρική βάση μπορούμε να δούμε τη σχέση μεταξύ της οικονομικής ελευθερίας και ικανοποίησης για τις αναπτυγμένες οικονομίες, (ΟΟΣΑ και ΕΕ – 28, συμπεριλαμβάνω το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς τα πιο πρόσφατα δεδομένα για την οικονομική ελευθερία αφορούν το 2018 όταν το κράτος ήταν ακόμη μέλος της Ένωσης).

Αρχικά στο Γράφημα 1 παρατηρούμε πως υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ του δείκτη οικονομικής ελευθερίας και του δείκτη ικανοποίησης από τη ζωή (μέτρηση ΟΟΣΑ).

Σημείωση: για να καταλάβουμε καλύτερα μία τεχνική έννοια που δεν είναι απαραίτητο να ξέρουμε όλες και όλοι, όπως η στατιστική σημαντικότητα, μπορούμε με απλό τρόπο να την κατανοήσουμε ως την πιθανότητα που υπάρχει η σχέση που παρατηρείται μεταξύ των δύο μεταβλητών να είναι αιτιακή (η αύξηση του ενός να οδηγεί στην αύξηση του άλλου) και να μην οφείλεται στην τύχη, δηλαδή να συμβαίνει για κάποιο λόγο. Άρα ένα επίπεδο σημαντικότητας 95% (που είναι το σύνηθες σημείο ορισμού σημαντικότητας μίας σχέσης) δηλώνει ακριβώς αυτήν την πιθανότητα.

Γράφημα 1

Η σχέση λοιπόν μεταξύ των δύο μεταβλητών είναι θετική και δείχνει ότι οι πολίτες των κρατών με ελεύθερη οικονομία τείνουν να απολαμβάνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή. Δεν είναι μάλιστα καθόλου τυχαίο πως η Ελλάδα σημειώνει κάκιστες επιδόσεις και στους δύο δείκτες (κάτω αριστερά στο Γράφημα), ενώ τις καλύτερες επιδόσεις έχουν οι Σκανδιναβικές χώρες (πάνω δεξιά).

Επίσης,  στο Γράφημα 2 φαίνεται η στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ του δείκτη οικονομικής ελευθερίας και του δείκτη ικανοποίησης από την εργασία (μέτρηση της Eurostat). Οι πολίτες στις χώρες της ΕΕ με μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία τείνουν να έχουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από την εργασία τους. Και εδώ η Ελλάδα σημειώνει τη χειρότερη επίδοση και στους δύο δείκτες (κάτω αριστερά στο Γράφημα), όντας πολύ μακριά από τις υπόλοιπες χώρες της Ένωσης, ενώ τις καλύτερες επιδόσεις έχουν οι χώρες της κεντρικής Ευρώπης και οι Σκανδιναβικές χώρες (πάνω δεξιά).

Γράφημα 2

Οι παραπάνω σχέσεις δείχνουν πως ακόμα και στις πιο αναπτυγμένες οικονομίες του κόσμου, και όχι μόνο στις αναπτυσσόμενες που είναι και οι περισσότερες που περιλαμβάνονται στα δεδομένα του Δείκτη, η οικονομική ελευθερία οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα ικανοποίησης σε βασικούς δείκτες κοινωνικής ζωής. Η σχέση αυτή παρατηρείται ακόμη για μία σειρά άλλων συναφών μεταβλητών. Συμπεραίνουμε δηλαδή, πως ακόμη και οι πιο αναπτυγμένες οικονομίες στον κόσμο, δεν έχουν φτάσει σε κορεσμό ελευθεριότητας, όσο περισσότερη οικονομική ελευθερία έχουν, τόσο καλύτερα ζουν οι πολίτες τους.

Οι μετρήσεις και οι δείκτες σίγουρα δεν λένε όλη την αλήθεια καθώς εμπεριέχουν κάποιο βαθμό σφάλματος που άλλες φορές μπορούμε να προσδιορίσουμε και άλλες όχι. Το σφάλμα αυτό μπορεί να είναι στατιστικό και να οφείλεται στα δεδομένα ή σε μεταβλητές που παρεμβαίνουν αφανώς και μπορεί να επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις σχέσεις που εξετάζονται. Μπορεί ακόμη το σφάλμα να είναι λειτουργικό, δηλαδή να οφείλεται στην εμπειρική αποτύπωση και ποσοτικοποίηση αναλυτικών εννοιών (όπως πχ. η προσωπική επιλογή) ή στην υποκειμενική διάσταση των μετρήσεων (βαθμός ικανοποίησης). Αυτοί είναι οι λόγοι που χρειάζεται μία διερεύνηση περισσότερων σχέσεων μεταξύ κοινωνικοοικονομικών μεταβλητών και δεικτών όπως αυτός της οικονομικής ελευθερίας. Εντούτοις, οι δημόσιες πολιτικές μπορούν να στηριχτούν μόνο σε εμπειρικά δεδομένα, εκτιμήσεις και προβλέψεις βάσει όσων ξέρουμε και καθημερινά μαθαίνουμε για τον κόσμο και όχι βάσει αγαθών προθέσεων για έναν καλύτερο κόσμο σχεδιασμένο κεντρικά.

Ο Κωνσταντίνος Σαραβάκος είναι Συντονιστής Ερευνητικών Προγραμμάτων του ΚΕΦίΜ.

Share